Serendipity
09-09-2006, 06:00 AM
T́m lại Sài G̣n của Marguerite Duras
Matt Gross
Tiểu thuyết gia, nhà viết kịch nổi tiếng Marguerite Duras sinh ngày 4/4/1914 tại Gia Định và trải qua thời thơ ấu của ḿnh trên thành phố Đông Dương này. Cuộc t́nh nồng nàn và lăng mạn giữa bà với một chàng trai người Hoa giàu có bắt đầu từ cuộc gặp gỡ t́nh cờ trên một bến phà nối liền Vĩnh Long và Sa Đéc hơn 75 năm trước. Dưới đây, eVăn lược dịch bài viết của Matt Gross ghi lại chuyến viếng thăm của ông tới những địa danh từng gắn bó với nữ văn sĩ và cuộc t́nh huyền thoại này.
Poster phim "Người t́nh". (yahoo)
Nếu muốn t́m nơi để hưởng thụ một cuộc t́nh, không đâu lư tưởng hơn TP HCM. Hầu như khu phố nào trong thành phố này cũng có những khách sạn và nhà nghỉ, mà ở đó, nhân viên lễ tân đă quá quen thuộc với cảnh từng đôi nhân t́nh vụng trộm đến cùng nhau. Những ǵ xảy ra ở Sài G̣n chỉ ḿnh Sài G̣n biết.
Nhà văn Pháp Marguerite Duras là người hiểu điều này hơn ai hết. Bà sinh năm 1914 tại Gia Định và trải qua quăng đời tuổi thơ ở xứ sở này. Năm Duras 15 tuổi, gia đ́nh bà chuyển đến sống ở Sa Đéc - một thành phố nằm bên bờ sông Me Kong. Tại đây, nữ tiểu thuyết gia tương lai đă gặp gỡ và có một chuyện t́nh lăng mạn với một chàng trai 27 tuổi - con của một chủ đất người Trung Hoa giàu có. Họ gặp nhau trên chuyến phà nối liền Vĩnh Long và Sa Đéc. Không lâu sau, cô bé Marguerite thường xuyên bỏ trốn khỏi trường nội trú để hưởng thụ những đêm nồng nhiệt với người t́nh trong căn hộ độc thân của anh tại khu Chợ Lớn.
Mối t́nh này về sau trở thành “nguyên liệu” để Duras viết nên tiểu thuyết nổi tiếng Người t́nh (The Lover) năm 1984 và cuốn hồi kư The North China Lover năm 1992.
Nhưng những dấu ấn c̣n lại của tác giả Người t́nh ở Việt Nam hiện không c̣n nhiều. Trong chuyến đến thăm TP HCM mùa thu năm ngoái, tôi đă cố t́m lại những dấu vết c̣n lại của bà sau 75 năm thay đổi.
Cuộc t́m kiếm của tôi bắt đầu từ đường Đồng Khởi - một khu buôn bán sầm uất ở trung tâm TP HCM. Nơi đây tôi gặp ông Thạch - một người Sài G̣n 69 tuổi, chủ hiệu sách Lan Anh.
Ngôi nhà của người t́nh Trung Hoa. (The New York Times)
Bằng một thứ ngôn ngữ pha trộn giữa tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Việt, tôi tŕnh bày ư định của ḿnh cho ông biết. Với 200.000 đồng, ông bán cho tôi tập sách mỏng Annuaire des États-Associés: Cambodge, Laos, Vietnam xuất bản năm1953 cùng với một số bản đồ, danh mục địa chỉ của đường phố Sài G̣n xưa, gần với thời Duras sống.
Trong khi ngồi xe máy dọc theo đường Đồng Khởi, một người bán báo dạo mời chào tôi một tờ báo từ ngày hôm trước. Tôi lướt qua những trang viết trên thứ giấy vàng vàng đặc trưng cho đến khi ḍng chữ sau đập vào mắt “Cinéma (Salles de)”. Phía dưới là Eden Cinéma - nơi mẹ Duras từng dạy dương cầm để nuôi sống 3 anh em bà. Địa chỉ của rạp chiếu bóng ấy là 183 đường rue Catinat (tên cũ của đường Đồng Khởi) và tôi đang đứng ở số 201.
Với Duras, Eden là nơi cứu gia đ́nh cô khỏi cảnh nghèo đói. Ngày nay, rạp chiếu bóng này nằm lẻ loi trên một dăy phố bán đầy tranh chép từ những tác phẩm nổi tiếng của Việt Nam và châu Âu. Những chiếc ghế ngồi trong rạp hát giờ đă bị dỡ bỏ và vứt vất vưởng dọc các hành lang. Rạp hát chỉ c̣n là một phế tích đầy rẫy gạch vụn. Dấu tích c̣n lại của quá khứ chỉ lưu lại trên những posters phim (Cleopatra) vẽ bằng tay từ ngày đó…
Tuy phấn chấn nhưng tôi vẫn thất vọng với những ǵ ḿnh vừa khám phá. Không thể t́m thấy khu nhà ở của Duras tại trường nội trú trên bất cứ một tấm bản đồ nào, tôi quyết định lần theo dấu chân của Duras trên đất Sài G̣n.
Khi hoàng hôn buông xuống, chợ đêm ở góc đường Nguyễn Trăi và Phùng Hưng bắt đầu nhộn nhịp. Bắt mắt nhất là những hàng vịt quay đầy hấp dẫn. Thế nhưng tôi vẫn muốn thưởng thức một bữa ăn mang phong cách Duras. Cảnh bữa ăn tối nổi tiếng nhất trong phim Người t́nh diễn ra tại một nhà hàng Trung Hoa sang trọng - nơi những người anh em của Duras say mèm với Martell và Perrier, rồi sau đó lại tảng lờ và sỉ nhục chàng trai Trung Hoa dù rốt cuộc Người t́nh chính là kẻ thanh toán hóa đơn.
Ngôi nhà ở Sa Đéc - nơi gia đ́nh Duras từng sống. (The New York Times)
… Bắc qua sông Me Kong giờ đây là cầu Mỹ Thuận to lớn, biến bến phà xưa, nơi Marguerite và người t́nh gặp nhau, trở thành một dấu tích của quá văng. Từ đây, một con đường gập ghềnh, xung quanh lác đác những nhà máy gạch sẽ dẫn chúng ta đến Sa Đéc.
Sa Đéc ngày nay có số dân khoảng 96.000. Thành phố nằm giữa hai bờ sông Me Kong với hệ thống kênh đào và những chiếc cầu h́nh cánh cung đủ các kích cỡ. Chúng tôi nghỉ tại khách sạn Bông Hồng. Tôi và Sita [1] thuê hai pḥng riêng biệt. Trong khi Chiến [2] tranh thủ lau chùi chiếc Citroën đầy bụi sau một chuyến đi dài, chúng tôi đă cùng nhau bàn bạc về mục tiêu tiếp theo của ḿnh: Làm thế nào để t́m thấy ngôi nhà của người đàn ông Trung Hoa giàu có kia. Người dân nơi đây không ai chỉ cho chúng tôi câu trả lời rơ ràng nhưng họ đều biết người chúng tôi đang nói tới là Huynh Thuy Le (Huỳnh Thủy Lê) - nguyên mẫu nhân vật Người t́nh.
Tuy nhiên, bằng cách nào đó, chúng tôi vẫn t́m thấy ngôi biệt thự kiểu cũ, nơi được dùng làm ngôi nhà của gia đ́nh Donnadieu [3] trong phim Người t́nh (ngôi nhà nay là trụ sở của Pḥng giáo dục). Khi gặp một ngôi nhà thấp, mái lợp theo kiểu Trung Quốc giờ là trụ sở của Đội pḥng chống ma túy, chúng tôi đă băn khoăn, liệu đây có phải là ngôi biệt thự “to lớn, có những bao lơn xanh nh́n ra phía sông Me Kong” của người t́nh Trung Hoa giàu có hay không. Nhưng những chủ nhân mới tỏ ra không mấy hứng thú trong việc tiếp chuyện chúng tôi.
Cuối cùng, chúng tôi t́m đến trường Tiểu học Trưng Vương - ngôi trường được coi là do người Pháp xây dựng. Nhưng thực tế th́ nó không mang phong cách kiến trúc thời thực dân. Khi tôi và Sita lơ ngơ trong sân trường vắng lặng, một người đàn ông đang đứng trước cửa văn pḥng lên tiếng gọi chúng tôi: "Bonjour!".
Ông Sang là một giáo viên tiếng Pháp tầm 60 tuổi, lịch sự và có phần rụt rè. Ông giải thích, ngôi trường này rất có thể từng do mẹ của Duras điều hành, nhưng không có ǵ chắc chắn về điều đó.
“Không có tài liệu nào cả”, ông nói, “Nhiều người cho rằng bà Donnadieu từng sống ở đây v́ hiệu trưởng thường có một căn hộ cạnh trường để tiện theo dơi các hoạt động của nhà trường. Nhưng mọi thứ đă thay đổi, không ai biết chính xác nơi bà từng ở”.
Khi được hỏi về trụ sở của đội Pḥng chống ma túy, ông Sang khẳng định, đó chắc chắn là ngôi biệt thự của người t́nh. Rồi ông đề nghị được làm hướng dẫn viên cho chúng tôi: “Ông và bạn ông là những người nước ngoài đến đất nước tôi, nên tôi có trách nhiệm dẫn hai người đi thăm thú đây đó”. Làm sao chúng tôi có thể từ chối sự nhiệt t́nh này.
Ngôi mộ người t́nh của Duras. (The New York Times)
Điểm dừng chân đầu tiên của 3 chúng tôi là khu mộ của Người t́nh và người vợ Trung Hoa của ông - một nơi rất gần khách sạn chúng tôi ở. Cạnh đó là hai ngôi mộ nữa, của bố mẹ Người t́nh - những người đă phản đối con trai ḿnh cưới Duras.
Tiếp đó, ông Sang dẫn chúng tôi đến chùa Phước Hưng - một ngôi chùa xây dựng năm 1838, nơi về sau nhận được sự tài trợ khá lớn từ người t́nh. Bên trong gian thờ được trang trí khá công phu, có hai tấm h́nh. Ông Sang cho chúng tôi biết, đó là Huynh Thuy Le và vợ ông.
Người t́nh trong ảnh có vẻ như đă ở độ tuổi 70, gầy và hầu như hói nhưng vẫn giữ được nước da trắng đặc trưng của người dân phía Bắc Trung Hoa vốn đă hút hồn Duras. Liệu có chút nào đó sự nuối tiếc trong mắt ông? Nhiều năm sau cuộc t́nh lăng mạn của hai người, ông đă gọi điện sang Paris cho Duras và nói rằng ông sẽ không bao giờ hết yêu bà trong suốt quăng đời c̣n lại. Có thể điều này đă giải thích v́ sao trong tấm ảnh, vợ ông trông rất đỗi buồn phiền.
Bên ngoài, những hạt mưa nhẹ bắt đầu rơi xuống, chúng tôi vội vă chạy ra xe. Chiến chở chúng tôi dọc theo con đường ẩm ướt. Chúng tôi chiêu đăi ông Sang một bữa ăn tối có thịt lợn ninh nhừ và canh cá nấu chua với bông điền điển. Sau đó, tôi và Sita trở về pḥng ḿnh trong khách sạn. Tôi có mang theo ḿnh DVD bộ phim Người t́nh nhưng tôi không xem. Thay vào đó tôi xem Sin City và đi ngủ.
Hà Linh dịch
(Nguồn: The New York Times)
[1] Người bạn đồng hành cùng tác giả.
[2] Người lái xe được tác giả thuê.
[3] Marguerite Duras tên thật là Marguerite Donnadieu.
(Sưu tầm từ Evăn online ngày 8/5/2006)
Matt Gross
Tiểu thuyết gia, nhà viết kịch nổi tiếng Marguerite Duras sinh ngày 4/4/1914 tại Gia Định và trải qua thời thơ ấu của ḿnh trên thành phố Đông Dương này. Cuộc t́nh nồng nàn và lăng mạn giữa bà với một chàng trai người Hoa giàu có bắt đầu từ cuộc gặp gỡ t́nh cờ trên một bến phà nối liền Vĩnh Long và Sa Đéc hơn 75 năm trước. Dưới đây, eVăn lược dịch bài viết của Matt Gross ghi lại chuyến viếng thăm của ông tới những địa danh từng gắn bó với nữ văn sĩ và cuộc t́nh huyền thoại này.
Poster phim "Người t́nh". (yahoo)
Nếu muốn t́m nơi để hưởng thụ một cuộc t́nh, không đâu lư tưởng hơn TP HCM. Hầu như khu phố nào trong thành phố này cũng có những khách sạn và nhà nghỉ, mà ở đó, nhân viên lễ tân đă quá quen thuộc với cảnh từng đôi nhân t́nh vụng trộm đến cùng nhau. Những ǵ xảy ra ở Sài G̣n chỉ ḿnh Sài G̣n biết.
Nhà văn Pháp Marguerite Duras là người hiểu điều này hơn ai hết. Bà sinh năm 1914 tại Gia Định và trải qua quăng đời tuổi thơ ở xứ sở này. Năm Duras 15 tuổi, gia đ́nh bà chuyển đến sống ở Sa Đéc - một thành phố nằm bên bờ sông Me Kong. Tại đây, nữ tiểu thuyết gia tương lai đă gặp gỡ và có một chuyện t́nh lăng mạn với một chàng trai 27 tuổi - con của một chủ đất người Trung Hoa giàu có. Họ gặp nhau trên chuyến phà nối liền Vĩnh Long và Sa Đéc. Không lâu sau, cô bé Marguerite thường xuyên bỏ trốn khỏi trường nội trú để hưởng thụ những đêm nồng nhiệt với người t́nh trong căn hộ độc thân của anh tại khu Chợ Lớn.
Mối t́nh này về sau trở thành “nguyên liệu” để Duras viết nên tiểu thuyết nổi tiếng Người t́nh (The Lover) năm 1984 và cuốn hồi kư The North China Lover năm 1992.
Nhưng những dấu ấn c̣n lại của tác giả Người t́nh ở Việt Nam hiện không c̣n nhiều. Trong chuyến đến thăm TP HCM mùa thu năm ngoái, tôi đă cố t́m lại những dấu vết c̣n lại của bà sau 75 năm thay đổi.
Cuộc t́m kiếm của tôi bắt đầu từ đường Đồng Khởi - một khu buôn bán sầm uất ở trung tâm TP HCM. Nơi đây tôi gặp ông Thạch - một người Sài G̣n 69 tuổi, chủ hiệu sách Lan Anh.
Ngôi nhà của người t́nh Trung Hoa. (The New York Times)
Bằng một thứ ngôn ngữ pha trộn giữa tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Việt, tôi tŕnh bày ư định của ḿnh cho ông biết. Với 200.000 đồng, ông bán cho tôi tập sách mỏng Annuaire des États-Associés: Cambodge, Laos, Vietnam xuất bản năm1953 cùng với một số bản đồ, danh mục địa chỉ của đường phố Sài G̣n xưa, gần với thời Duras sống.
Trong khi ngồi xe máy dọc theo đường Đồng Khởi, một người bán báo dạo mời chào tôi một tờ báo từ ngày hôm trước. Tôi lướt qua những trang viết trên thứ giấy vàng vàng đặc trưng cho đến khi ḍng chữ sau đập vào mắt “Cinéma (Salles de)”. Phía dưới là Eden Cinéma - nơi mẹ Duras từng dạy dương cầm để nuôi sống 3 anh em bà. Địa chỉ của rạp chiếu bóng ấy là 183 đường rue Catinat (tên cũ của đường Đồng Khởi) và tôi đang đứng ở số 201.
Với Duras, Eden là nơi cứu gia đ́nh cô khỏi cảnh nghèo đói. Ngày nay, rạp chiếu bóng này nằm lẻ loi trên một dăy phố bán đầy tranh chép từ những tác phẩm nổi tiếng của Việt Nam và châu Âu. Những chiếc ghế ngồi trong rạp hát giờ đă bị dỡ bỏ và vứt vất vưởng dọc các hành lang. Rạp hát chỉ c̣n là một phế tích đầy rẫy gạch vụn. Dấu tích c̣n lại của quá khứ chỉ lưu lại trên những posters phim (Cleopatra) vẽ bằng tay từ ngày đó…
Tuy phấn chấn nhưng tôi vẫn thất vọng với những ǵ ḿnh vừa khám phá. Không thể t́m thấy khu nhà ở của Duras tại trường nội trú trên bất cứ một tấm bản đồ nào, tôi quyết định lần theo dấu chân của Duras trên đất Sài G̣n.
Khi hoàng hôn buông xuống, chợ đêm ở góc đường Nguyễn Trăi và Phùng Hưng bắt đầu nhộn nhịp. Bắt mắt nhất là những hàng vịt quay đầy hấp dẫn. Thế nhưng tôi vẫn muốn thưởng thức một bữa ăn mang phong cách Duras. Cảnh bữa ăn tối nổi tiếng nhất trong phim Người t́nh diễn ra tại một nhà hàng Trung Hoa sang trọng - nơi những người anh em của Duras say mèm với Martell và Perrier, rồi sau đó lại tảng lờ và sỉ nhục chàng trai Trung Hoa dù rốt cuộc Người t́nh chính là kẻ thanh toán hóa đơn.
Ngôi nhà ở Sa Đéc - nơi gia đ́nh Duras từng sống. (The New York Times)
… Bắc qua sông Me Kong giờ đây là cầu Mỹ Thuận to lớn, biến bến phà xưa, nơi Marguerite và người t́nh gặp nhau, trở thành một dấu tích của quá văng. Từ đây, một con đường gập ghềnh, xung quanh lác đác những nhà máy gạch sẽ dẫn chúng ta đến Sa Đéc.
Sa Đéc ngày nay có số dân khoảng 96.000. Thành phố nằm giữa hai bờ sông Me Kong với hệ thống kênh đào và những chiếc cầu h́nh cánh cung đủ các kích cỡ. Chúng tôi nghỉ tại khách sạn Bông Hồng. Tôi và Sita [1] thuê hai pḥng riêng biệt. Trong khi Chiến [2] tranh thủ lau chùi chiếc Citroën đầy bụi sau một chuyến đi dài, chúng tôi đă cùng nhau bàn bạc về mục tiêu tiếp theo của ḿnh: Làm thế nào để t́m thấy ngôi nhà của người đàn ông Trung Hoa giàu có kia. Người dân nơi đây không ai chỉ cho chúng tôi câu trả lời rơ ràng nhưng họ đều biết người chúng tôi đang nói tới là Huynh Thuy Le (Huỳnh Thủy Lê) - nguyên mẫu nhân vật Người t́nh.
Tuy nhiên, bằng cách nào đó, chúng tôi vẫn t́m thấy ngôi biệt thự kiểu cũ, nơi được dùng làm ngôi nhà của gia đ́nh Donnadieu [3] trong phim Người t́nh (ngôi nhà nay là trụ sở của Pḥng giáo dục). Khi gặp một ngôi nhà thấp, mái lợp theo kiểu Trung Quốc giờ là trụ sở của Đội pḥng chống ma túy, chúng tôi đă băn khoăn, liệu đây có phải là ngôi biệt thự “to lớn, có những bao lơn xanh nh́n ra phía sông Me Kong” của người t́nh Trung Hoa giàu có hay không. Nhưng những chủ nhân mới tỏ ra không mấy hứng thú trong việc tiếp chuyện chúng tôi.
Cuối cùng, chúng tôi t́m đến trường Tiểu học Trưng Vương - ngôi trường được coi là do người Pháp xây dựng. Nhưng thực tế th́ nó không mang phong cách kiến trúc thời thực dân. Khi tôi và Sita lơ ngơ trong sân trường vắng lặng, một người đàn ông đang đứng trước cửa văn pḥng lên tiếng gọi chúng tôi: "Bonjour!".
Ông Sang là một giáo viên tiếng Pháp tầm 60 tuổi, lịch sự và có phần rụt rè. Ông giải thích, ngôi trường này rất có thể từng do mẹ của Duras điều hành, nhưng không có ǵ chắc chắn về điều đó.
“Không có tài liệu nào cả”, ông nói, “Nhiều người cho rằng bà Donnadieu từng sống ở đây v́ hiệu trưởng thường có một căn hộ cạnh trường để tiện theo dơi các hoạt động của nhà trường. Nhưng mọi thứ đă thay đổi, không ai biết chính xác nơi bà từng ở”.
Khi được hỏi về trụ sở của đội Pḥng chống ma túy, ông Sang khẳng định, đó chắc chắn là ngôi biệt thự của người t́nh. Rồi ông đề nghị được làm hướng dẫn viên cho chúng tôi: “Ông và bạn ông là những người nước ngoài đến đất nước tôi, nên tôi có trách nhiệm dẫn hai người đi thăm thú đây đó”. Làm sao chúng tôi có thể từ chối sự nhiệt t́nh này.
Ngôi mộ người t́nh của Duras. (The New York Times)
Điểm dừng chân đầu tiên của 3 chúng tôi là khu mộ của Người t́nh và người vợ Trung Hoa của ông - một nơi rất gần khách sạn chúng tôi ở. Cạnh đó là hai ngôi mộ nữa, của bố mẹ Người t́nh - những người đă phản đối con trai ḿnh cưới Duras.
Tiếp đó, ông Sang dẫn chúng tôi đến chùa Phước Hưng - một ngôi chùa xây dựng năm 1838, nơi về sau nhận được sự tài trợ khá lớn từ người t́nh. Bên trong gian thờ được trang trí khá công phu, có hai tấm h́nh. Ông Sang cho chúng tôi biết, đó là Huynh Thuy Le và vợ ông.
Người t́nh trong ảnh có vẻ như đă ở độ tuổi 70, gầy và hầu như hói nhưng vẫn giữ được nước da trắng đặc trưng của người dân phía Bắc Trung Hoa vốn đă hút hồn Duras. Liệu có chút nào đó sự nuối tiếc trong mắt ông? Nhiều năm sau cuộc t́nh lăng mạn của hai người, ông đă gọi điện sang Paris cho Duras và nói rằng ông sẽ không bao giờ hết yêu bà trong suốt quăng đời c̣n lại. Có thể điều này đă giải thích v́ sao trong tấm ảnh, vợ ông trông rất đỗi buồn phiền.
Bên ngoài, những hạt mưa nhẹ bắt đầu rơi xuống, chúng tôi vội vă chạy ra xe. Chiến chở chúng tôi dọc theo con đường ẩm ướt. Chúng tôi chiêu đăi ông Sang một bữa ăn tối có thịt lợn ninh nhừ và canh cá nấu chua với bông điền điển. Sau đó, tôi và Sita trở về pḥng ḿnh trong khách sạn. Tôi có mang theo ḿnh DVD bộ phim Người t́nh nhưng tôi không xem. Thay vào đó tôi xem Sin City và đi ngủ.
Hà Linh dịch
(Nguồn: The New York Times)
[1] Người bạn đồng hành cùng tác giả.
[2] Người lái xe được tác giả thuê.
[3] Marguerite Duras tên thật là Marguerite Donnadieu.
(Sưu tầm từ Evăn online ngày 8/5/2006)